Oʻzbekistonda murabbiylik faoliyati 2012-yil 13-iyulda shaxsiy ish boʻlishdan toʻxtadi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 13-iyuldagi 214-son «Oʻzbekiston Respublikasida murabbiylik faoliyatini yanada tartibga solish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi qarori va 2012-yil 17-avgustdagi 07-9-26-sonli tashkiliy chora-tadbirlar majmuasi barcha amaliyotdagi murabbiy va instruktorlarni hujjatlar toʻplamini topshirishga majbur qildi. Bugun kasbga uchta eshik olib boradi: jismoniy tarbiya oliygohi diplomi; federatsiya 2016-yilda «MASTER TRAINING» nodavlat taʼlim muassasasi bilan birgalikda boshlagan qayta tayyorlash kurslari; va federatsiyaning oʻz imtihoni — 2014-yil 21-fevralda eʼlon qilingan oʻttizta bilet, har birida toʻrttadan topshiriq.
Quyida faqat tekshirib boʻladigan maʼlumot keltirilgan. Maqolaning asosiy manbasi — Oʻzbekiston bodibilding va fitnes federatsiyasining ochiq arxivi: 1987-yildan 2025-yilgacha 137 ta turnir va tadbir hamda ularga tegishli 2 579 ta fotosurat. Butun arxiv, shaxsiy sahifalar, taqvimlar va hujjatlar bilan birga, 225 ta yozuvdan iborat: 2 623 ta fotosurat va 140 ta hujjat. Hujjat uzilib qolgan yoki hisob oʻrniga baho bergan joyda bu ochiq aytiladi.
Sertifikatlash va attestatsiya: 2012-yilda nima oʻzgardi
Federatsiyaning «Bodibilding va fitnes boʻyicha murabbiy va instruktorlar diqqatiga!» eʼloni arxivda «Sertifikatlash va attestatsiya» sarlavhasi ostida turadi va halol eʼtirof bilan boshlanadi: murabbiylik mehnatini qonuniylashtirish masalasi «doimo eng ogʻriqli masalalardan biri boʻlgan». Javobni 2012-yilgi ikki hujjat berdi. Ularga koʻra amaliyotdagi murabbiy hujjatlar toʻplamini yigʻadi: ariza, 3x4 fotosuratli shaxsiy anketa, propiskasi bilan pasport nusxasi, mavjud boʻlsa oliy yoki oʻrta maxsus, kasb-hunar jismoniy tarbiya maʼlumoti toʻgʻrisidagi diplom, va roʻyxat boʻyicha davomi.
Izoh: arxivda saqlangan eʼlon matni roʻyxatning beshinchi bandida uzilib qoladi, shuning uchun bu manba boʻyicha hujjatlarning toʻliq roʻyxatini tiklab boʻlmaydi. Ammo toʻrtinchi banddagi ikki soʻz koʻp narsani hal qiladi — «mavjud boʻlsa». Jismoniy tarbiya oliygohi diplomi maqbul edi, lekin kasbga yagona kirish yoʻli emas edi. Ikkinchi eshikni federatsiya ikki yildan keyin ochdi — imtihon orqali.
Federatsiya imtihoni: oʻttizta bilet, har birida ikkita tirik odam
2014-yil 21-fevralda federatsiya bodibilding va fitnes instruktorlari uchun imtihon biletlarini eʼlon qildi: oʻttizta bilet, oʻn yetti ming belgi. Biletning tuzilishi oʻzgarmas va kasbga qoʻyilgan talablarni har qanday nizomdan koʻra aniqroq koʻrsatadi:
- Nazariy savol. Mushak toʻqimasi turlari, antagonist mushaklar, taxikardiya va bradikardiya, anabolizm va katabolizm.
- Ikkita mijoz holati. Gipertoniyasi bor ellik ikki yoshli ayol. Umurtqasida uchta churrasi bor uy bekasi. Yakkakurashdan kelgan oʻn olti yoshli oʻsmir.
- Musobaqa tartibi va federatsiyaning oʻzi haqidagi savol. Vazn toifalari, majburiy pozalar, WBPF intizomlari, shuningdek federatsiya WBPF va ABBF oilasiga qachon aʼzo boʻlgani.
Imtihonning yuragi — holatlar. Har bir shart ortida yoshi, sogʻligʻi, turmush tarzi va maqsadi bor odam turadi, imtihon topshiruvchi esa aynan shu odam uchun dastur tuzishi shart. Uchinchi savol ham rasmiyatchilik emas: murabbiy faqat mushaklarni emas, xizmat qilayotgan ishining yoʻlini ham bilishi kerak.
Kasb chegarasi shifokor boshlanadigan joyda oʻtadi
Mijoz holatlariga qurilgan imtihon murabbiy nima qilishini emas, nimani hech qachon qilmasligini ham oʻrgatadi. Xalqaro toifadagi sport ustasi, 1993-yildan beri murabbiylik qilib kelayotgan Aleksandr Saxarov murabbiy nimalarni oʻrganishi shartligini sanaydi va oʻzi chegara chizadi: uning soʻzicha, dietologiya — shifokor darajasidagi ish. Federatsiya prezidenti Timur Sabirov qoʻshimchalar haqida ham xuddi shunday ochiq gapiradi:
Ayrim qoʻshimchalar bilan hatto sogʻligʻingizni ham barbod qilishingiz mumkin.
Kasbga uchta eshik va hakamlikka olib boruvchi zina
| Yoʻl | Qayerda | Nima bilan tasdiqlanadi |
|---|---|---|
| Oliy taʼlim | Jismoniy tarbiya oliygohi; 2026-yilgi monografiya ixtisoslashgan oliygoh sifatida Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universitetini nomlaydi | Diplom. Jismoniy tarbiya va sport universiteti qoshida kafedra ochilgan, u yerda bodibilding va fitnes murabbiylari toʻrt yil davomida bakalavr darajasiga tayyorlanadi |
| Qayta tayyorlash | UzFBF va «MASTER TRAINING» kurslari, 2016-yilda boshlangan | «Bodibilding instruktori» va «fitnes instruktori» yoʻnalishlari; imtihonlarning ikkinchi bosqichini tomonlar birgalikda qabul qilishga kelishgan |
| Instruktorlar imtihoni | Oʻzbekiston bodibilding va fitnes federatsiyasi | 2014-yil 21-fevralda eʼlon qilingan biletlar: 30 ta bilet, har birida 4 topshiriq |
| Hakamlik attestatsiyasi | Federatsiya; tartib 2016-yil 7-martda eʼlon qilingan | Hakam pasporti va umumiy hakamlar reestridagi ism |
Birinchi murabbiylar tarjima adabiyotidan oʻrgangan
Birinchi murabbiy-ustozlar oʻzagi saksoninchi yillarda, «yertoʻla» ishtiyoqi davrida shakllandi: metodik baza yoʻq edi, bilim tarjima adabiyotidan olinardi, trenajyorlar oʻz qoʻli bilan yasalardi. Oʻzbekistonda bodibilding rivoji haqidagi 2026-yilgi monografiya bu davrni shunday tasvirlaydi. Keyinchalik koʻplab sportchilar chiqishlarini yakunlab, zalga murabbiy boʻlib qaytdi.
2026-yildagi suhbatlarda birinchi murabbiylar ism bilan tilga olinadi: Salim, Bekzod Shukurov, Armen Pashikyan. Davron Tuygunov ularga bugungi kunga qadar oʻz murabbiysi va ustozi boʻlib kelayotgan Ruslan Sharapovni qoʻshadi. Jahon chempioni Vitaliy Skripachyov birinchi murabbiy sifatida PROFORM zalidan Salimni nomlaydi va metodikani emas, nasihatni eslab qolgan: yutqazsang ham toʻxtama. Qashqadaryo viloyati Kitob tumanidan boʻlgan, 2019-yilda 75 kilogramm vazn toifasida mutlaq chempion boʻlgan Umar oʻn besh yildan beri bitta ustoz — Bekzod Shukurov bilan ishlaydi.
2013-yil 12-aprelda Toshkentdagi seminarni Fleks Uiller oʻtkazdi
Jahon bodibildingi afsonasining seminari, mahorat darsi va matbuot anjumani arxivda qirq toʻrtta surat va bitta hujjat bilan saqlangan; mahorat darsi PROFORMda oʻtdi. Ishtirok etish hamma uchun ochiq edi. Tinglovchilarni roʻyxatga olish 2013-yil 15-martda Oʻzbekiston Respublikasi Olimpiya qoʻmitasida boʻlib oʻtdi: yoningizda pasport nusxasi, seminarda ishtirok etish badali 40 ming soʻm, 2012-yilgi Oʻzbekiston chempionatining birinchi va ikkinchi oʻrin sohiblari esa bepul qoʻyilgan.
Oʻsha yili federatsiya mamlakatning eng yaxshi bodibilderlari bilan mahorat darslari turkumini chiqardi. Kadrda — oʻsha paytdagi respublika terma jamoasi bosh murabbiyi Anton Perov, federatsiya murabbiyi va amaldagi mutlaq chempion Armen Pashikyan, oʻsha paytda oʻsmirlar terma jamoasi bosh murabbiyi Aleksandr Saxarov hamda PROFORM klubi instruktorlari Lyudmila Bogatir va Mariya Reznichenko.
Hakam ikki bosqichda imtihon topshiradi
2016-yil 7-martda federatsiya hakam lavozimiga nomzodlarni attestatsiyadan oʻtkazish tartibini eʼlon qildi. Avval nazariya: musobaqa tuzilishi, toifalar tizimi, anatomiya, baholash mezonlari boʻyicha oʻzaro savol-javob. Soʻng amaliyot: nomzod amaldagi hakamlar hayʼati yonida saralash raundini norasmiy baholaydi va faqat uning baholari rasmiy hakamlar bahosi bilan mos kelsa, bosh hakam uni final raundiga qoʻyadi. Yangi hakamning ismi umumiy reestrga kiritiladi va unga hakam pasporti topshiriladi.
2016-yil aprelda attestatsiyadan oltita nomzod oʻtdi: andijonlik Alina Yafizova, Diyerbek Matkarimov va Sardorbek Toʻxtarov hamda jizzaxlik Farhod Uralov, Nodir Yusupov va Bunyod Normatov. Oltalasi ham federatsiyaning may oyidagi turnirlarida hakamlik qilishga ruxsat oldi. Eʼlon qilingan hakamlar reestrida oʻn ikkita ism bor, toifalar uchinchisidan xalqarosigacha.
Mamlakatda nechta sertifikatlangan murabbiy bor
2026-yilgi monografiya quyidagi dinamikani keltiradi: 2016-yil — taxminan 450 kishi, 2018-yil — 680, 2021-yil — 920, 2024-yil — 1 450, 2026-yil — 2 100. Sertifikatlangan ayol murabbiylar ulushi shu oʻn yillikda 15 foizdan 35 foizga oʻsdi. 2016-yilda bitta murabbiyga 150 nafar shugʻullanuvchi toʻgʻri kelgan boʻlsa, 2026-yilga kelib bu koʻrsatkich 60 ga tushdi.
Bu raqamlarni usiz oʻqib boʻlmaydigan izoh: manbada 2016-yilgi raqam taxminiy, 2026-yilgi raqam esa hisob emas, prognoz sifatida berilgan. Monografiya chiqqan paytda mamlakatda murabbiylarni sertifikatlashning milliy tizimi hali yoʻq edi: uni yaratish u yerda istiqbollar boʻlimiga yozilgan.
Nima tayyorlanmoqda: 720 soatlik qayta tayyorlash dasturi
Alohida aytish kerak boʻlgan hujjat hozircha loyiha holida. Bu «Bodibilding va fitnes murabbiyi» qayta tayyorlash oʻquv dasturi boʻlib, hajmi 720 soat: oʻn uchta modulning 704 soati va yakuniy attestatsiyaning 16 soati; Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 4-iyuldagi 355-son qaroriga koʻra meʼyoriy minimum esa kamida 576 soat. Taʼlim shakli kunduzgi, oʻzlashtirish muddati 20 hafta, haftasiga 36 soat, yakunda qayta tayyorlash toʻgʻrisidagi guvohnoma beriladi. Dasturda anatomiya va biomexanika, yuklama fiziologiyasi, mijoz skriningi, mashq texnikasi va sugʻurtalash, ovqatlanish, psixologiya, shoshilinch holatlar hamda ishlab chiqarish amaliyoti modullari bor. Qabul shartlari: 18 yoshdan boshlab, oʻrta maxsus yoki oliy maʼlumot toʻgʻrisidagi hujjat, jismoniy yuklamaga ruxsat beruvchi olti oydan oshmagan tibbiy xulosa. Sport razryadi, musobaqa staji va jins qabul sharti emas.
Holat haqida halol gap: bu hujjat Oʻzbekiston bodibilding va fitnes federatsiyasi bilan kelishish va Sport vazirligi tomonidan tasdiqlanishi uchun tayyorlangan, kelishuv varagʻi esa boʻsh. Unda ishga tushirish sanasi, qabul va narx koʻrsatilmagan, kurs allaqachon ketmoqda deyish esa haqiqatga toʻgʻri kelmaydi.
Bu maktab har kuni qayerda ishlaydi
PROFORM nomi federatsiya arxivida 2011-yildan uchraydi: «Zarafshon» konsert zalidagi «Chempionlar tuni 2011» shou-turnirining tashkilotchisi PROFORM fitnes klubi boʻlgan. 2013-yildan 2025-yilgacha PROFORM Classic festivali federatsiya taqvimida oʻn ikkita yozuv bilan turadi. 2013-yilda PROFORMda Fleks Uillerning mahorat darsi oʻtgan, klub instruktorlari esa federatsiya mahorat darslarini olib borgan. Oʻzbekiston bodibilding va fitnes federatsiyasi prezidenti Timur Sabirov — PROFORM DINAMO asoschisi; oʻz hisobiga koʻra, u oʻz tizimini yigirma yilcha sinab koʻrgan: avval oʻzida, keyin shogirdlarida.
PROFORM DINAMO, Toshkent, Mirzo Ulugʻbek shoh koʻchasi, 8a. Zal kunu tun ochiq. Klub boʻylab ekskursiya bepul. Telefon +998 94 045 54 48.